filos

Macht en verbeelding

Deze maand van de filosofie sluiten we aan bij Macht en verbeelding, het essay van Femke Halsema. Wat zijn de belangrijkste pijlers van het essay? Op pag. 15 in het boekje beschrijft Halsema, verwijzend naar Rorty en Kuhn, het belangrijkste uitgangspunt van progressieve politiek. Progressief krijgt dan de betekenis van vooruitgang en deze vooruitgang heeft betrekking op persoonlijke verbetering. De verbetering is belangrijker dan het realiseren van een doel. Het verbeteren van de samenleving ziet ze dan als volgt: “als we onszelf en elkaar - en vooral de kwetsbaarsten onder ons - beter weten te vrijwaren van vernedering. De vernedering van bijvoorbeeld geweld, maar ook die van slavernij, van armoede en kansloosheid, van uitbuiting door multinationals of het afgesneden zijn van schoon drinkwater en medicijnen.” Het is dus geen doel op zich maar een geestesgesteldheid. Het kan altijd beter en rechtvaardiger. Andere waarden van een progressieve politiek zijn: openheid, tolerantie en kosmopolitisme.

Kennis van de geschiedenis is voor Halsema belangrijk omdat de geschiedenis ons leert dat we al eerder succesvol waren in het realiseren van een rechtvaardigere samenleving. Zaken als vrouwenrechten en homo-emancipatie waren ooit niet gewoon. De progressieve beweging heeft dit mogelijk gemaakt dus ook nu kan het beter. Er is altijd ruimte voor verbetering.

Een belangrijk onderdeel heeft betrekking op patriotisme (vaderlandsliefde). Volgens Halsema is dit niet strijdig met progressieve waarden. Een nationaliteit is iets dat we ons verbeelden en dat rust op gezamenlijke verhalen, op de dingen die we delen. Omdat de verhalen veranderen verandert ook die specifieke identiteit. Het Nederlands-zijn is dus geen vaste iets, maar fluïde, kent zelfs geen algemene deler, maar ontstaat in gedeelde verhalen (die niet met iedereen gedeeld hoeven te zijn). Ook speelt de eigen geschiedenis een rol, omdat in de geschiedenis verhalen ontstaan die voortleven (al dan niet op identieke wijze) in onze tijd.

Haar betoog is dus een politiek van hoop. Progressieve politici kunnen nog steeds in deze tijd veel bijdragen aan onze samenleving. Ze constateert dat we in een tijd van vervreemding leven, onder andere gekenmerkt doordat de geventileerde status van Nederland door populistische politici niets te maken heeft met de daadwerkelijke status van Nederland zoals onderzocht door het Sociaal Cultureel Planbureau. Op deze manier vervreemd de burger en verdwijnt de publieke ruimte waar mensen met elkaar de samenleving maken. Om dit toe te lichten verwijst Halsema naar de idee van Hannah Arendt.

Ze constateert dat politiek partijen de rechtvaardigheid als waarde voor de samenleving lijken te verkwanselen. De progressieve partijen moeten zich dus verbinden om te streven naar die rechtvaardigere samenleving.

Wie is verantwoordelijk voor een betere samenleving?

Wat is een rechtvaardigere samenleving? wat is rechtvaardigheid? en wat maakt iets rechtvaardiger?

Wat is de rol van hoop in de politiek en wat is de rol van hoop in de samenleving?

Wat is patriotisme in relatie tot cultuur en als gemene deler voor de Nederlandse identiteit?

Wat betekent “vervreemding van de samenleving” en hoe ontstaat dat?

Comments